Architektura Japonska

Architektura Japonska

Cecha charakterystyczna kultury japonskiej jest niespotykany szacunek dla natury. Japonczycy, w przeciwienstwie do Europejczykow, nie czuja sie panami przyrody a jedynie jej czescia; zwiazane jest to z religia shintoistyczna, stad w Japonii zamilowanie do przestrzeni, rowniez w architekturze. Inna tworcza sila, gleboko zakorzeniona w tradycji kultury japonskiej, jest asymetria. Spotykana gdziekolwiek symetria jest odbiciem aspektow kultury chinskiej badz zachodniej. Kult przyrody najlatwiej odnalezc w architekturze swiatyn i ich otoczeniu. Najwiekszym sanktuarium shintoistycznym w Japonii jest swiatynia bogini slonca Amaterasu w Ise, powstala w III wieku. Forma swiatyn shinto przejeta zostala z najbardziej cenionego obiektu archaicznej zagrody japonskiej, jakim byl spichrz. Zostala zbudowana z drewna cyprysowego, pokryta kora, zas calosc konstrukcji usytuowana na palach, wykonano bez uzycia gwozdzi. Naturalny kolor materialow idealnie laczy budynek z otaczajaca przyroda, stwarzajac wrazenie, jakby budynek ten wyrastal z otaczajacego srodowiska. Swiatynia w Ise co 20 lat jest przebudowywana na nowo, przy uzyciu takich samych materialow, powtarzajac wiernie cala konstrukcje i detale. Tradycja ta utrzymana jest od roku 685. Wraz z przybyciem do Japonii buddyzmu przyjete zostaja nowe, chinskie wzory operujace osiowoscia i symetria ukladu kompozycyjnego. Nowoscia bylo posadowienie budynku na kamiennym cokole czy dach kryty ceramika. Pierwsza swiatynia buddyjska powstala w Japonii w roku 558 (juz nie istnieje). Najcenniejszym zabytkiem z tego okresu jest zespol swiatynny Horyuji, wzniesiony w latach 587 - 607 (obecny uklad z roku 670 - 708; pozar w 670). Kompleks ten jest uwazany za najstarszy zabytek architektury drewnianej, nie tylko w Japonii ale na calym swiecie. Jednakze i tu widac japonska inwencje wyrazajaca sie poprzez asymetryczne rozmieszczenie pagody i Zlotego Pawilonu.

Okresy w architekturze

Lata 794 - 1185 nosza nazwe okresu Heian, ktory jest bardzo istotny dla rozwoju kultury japonskiej. W drugiej polowie tego okresu nastapilo wyrazne oslabienie wplywu kultury chinskiej, takze w architekturze. Mimo zachowania podstawowej idei budynku, odpowiadajacej wzorcom chinskim, calosc konstrukcji nabrala specyficznej lekkosci drewnianej konstrukcji, ustawionej w tradycyjny sposob na slupach. Takze powrot do dachow krytych kora cyprysowa nadawal calosci charakterystyczny japonski charakter. Jednym z obiektow zachowanych z tego okresu jest pawilon swiatyni Byodoin w Uji kolo Kioto, znany tez jako Pawilon Feniksa. W okresie Muromachi (1338 - 1573) bogaty rozwoj sztuk plastycznych, towarzyszacych architekturze, a takze osiagniecie sztuki ogrodowej, doprowadzil do powstania nowego, bardzo swobodnego w swym ukladzie stylu rezydencji mieszkaniowej. Jego charakterystyczne elementy to: "Tokonoma" - mala alkowa o podwyzszonym nieco poziomie podlogi, podkreslajacym znaczenie tego miejsca, w ktorym umieszczano akcent plastyczny w postaci grafiki lub ikebany. Kolejnym elementem byl "Shoin" - niski, umocowany na stale przy oknie stol; "Go - tenjo" - kasetonowy sufit, a takze "Eugawa" - weranda obiegajaca dom dookola, ktora mozemy postrzegac w dwoch aspektach; jako element wewnetrzny i zewnetrzny, wskazujacy na stosunek Japonczykow do przestrzeni (przyklad: Zloty i Srebrny Pawilon). Dom otoczony byl ogrodem, co wyrazalo uwielbienie natury. Kompozycja ogrodowa czesto urzadzona byla w stylu "Zen" (szczegolnie w okresie Muromachi). Charakterystycznymi elementami byly kamien "In" i woda "Jo" naturalna lub sztucznie wprowadzona do ogrodu. W przypadku braku wody zastepowal ja gruboziarnisty piasek zagrabiony w fale. Ogrody te sluzyly medytacjom i zgodnie z zasadami "Zen" - " im mniej ekspresyjny, tym wieksza zawartosc" , tak wiec redukowano te ogrody zarowno pod wzgledem rozmiaru jak i tego, co zawieraly. Kolejny okres stylowy, Azuchi Momoyama (1573 - 1603), cechuje glownie budowa zamkow. Mimo iz budowane byly jako bazy wojskowe stanowily takze o prestizu wladcy, dlatego przy jego wznoszeniu dbano o walory estetyczne. Ich forma modyfikowana byla z powodu wprowadzenia broni palnej (w 1543 r. do Japonii dotarli Portugalczycy, a w 1593 Hiszpanie). W odroznieniu od sredniowiecznych europejskich warowni, gdzie umacniano glownie mury budowli, japonskie fortyfikacje wykorzystywaly raczej uksztaltowanie terenu, np.: zamki lokowano na wzniesieniach, budowano tamy, ktore umozliwialy wypuszczenie spietrzonej wody na podchodzacego dolina nieprzyjaciela. Japonscy wladcy mieszkali zazwyczaj w swoich dworach na nizinach, do zamkow przenosili sie raczej na czas wojen, w ktore obfitowal wiek XV i XVI. Pozniej, po zapanowaniu trwalszego pokoju pod rzadami rodu Tokugawa, zamki pelnily swego rodzaju siedzibe wladzy lokalnej. Kolejna epoka - Edo (1603 - 1868), jest okresem scislej izolacji Japonii. W architekturze kontynuowano dotychczasowe zasady kompozycji, aczkolwiek uwidacznia sie pewna biegunowosc form. Z jednej strony bogate formy architektoniczne, przesycone jaskrawymi kolorami dekoracje wiaza sie z wzorcami chinskimi (np. Mauzoleum w Nikko). Z drugiej strony skrajnie odmienny charakter ma np. cesarska willa Katsura w Kioto (powstala w latach 1620 - 1658) - lekkosc drewnianej konstrukcji, czytelnej w swej modularnosci (budynek sklada sie z trzech glownych czesci przykrytych wspolnym dachem), calosc usytuowana w poblizu sadzawki w pieknym ogrodzie. W drugiej polowie XIX wieku w konczy sie, pod naciskiem Europy i Stanow Zjednoczonych, trwajaca od 1639 roku izolacja Japonii, a wkrotce potem cesarz odzyskuje po wielu wiekach wladze. Dla architektury okres ten stanowi zrodlo bogatych inspiracji plynacych z calego izolowanego dotad swiata; to okres modernizacji i westernizacji. Czerpano inspiracje z zachodnich form architektonicznych, czasami wiernie je kopiowano. Nad projektami pracowali czesto europejscy architekci, jednakze brak rozeznania specyficznych warunkow, wynikajacych z przeslanek sejsmologicznych sprawilo, ze wiele z tych budynkow juz nie istnieje. Pojawila sie jednak tendencja prowadzaca do wyrazenia klasycznych japonskich form przy uzyciu nowoczesnych materialow. Oprocz ekskluzywnych biurowcow w Japonii ciagle mozemy odnalezc wiele miejsc, w ktorych tradycyjna architektura jest dominujaca i pielegnowana..